Hazırlayan : Faruk İPEK/ Müh.
Düzenleyen: İbrahim ÇAMALAN /Meteoroloji Müh.
Uçağa; meteorolojik ölçüm amaçlı monte edilen çeşitli sistemler ( ASDARS, ACARS) müşterek olarak AMDAR olarak adlandırılırlar. Bu, tam otomatik yüksek seviye gözlem sistemi olarak da tanımlanabilir. Kurulan bu sistem sayesinde uçak, çeşitli meteorolojik ölçümler yapabilmektedir. Ölçülen meteorolojik parametreler; rüzgar hızı ve yönü, sıcaklık, nem, basınç ve türbülanstır. Bu sistem şu an itibariyle birçok ticari uçakta bulunmaktadır. AMDAR konusunda ulusal ve uluslar arası havayolu şirketleri işbirliği içerisindedir. Uçakta monteli sensörlerle alınan ürünlerin iletimi, 36.000 feet’ de sabitlenmiş meteorolojik uydu sistemi (Meteosat, GOES W, GOES E ve GMS) ile yapılmaktadır.
Uçakta monteli sensörlerle alınan ürünlerin iletimi, 36.000 feet’ de sabitlenmiş meteorolojik uydu sistemi (Meteosat, GOES W, GOES E ve GMS) ile yapılmaktadır.
AMDAR üzerinde çalışmalar yapmak üzere, 1998 yılında, WMO bünyesinde, uluslar arası AMDAR Panel kurulmuştur. Son üyeleri Romanya ve Birleşik Arap Emirlikleriyle birlikte üye ülkeleri her geçen gün artmaktadır. Yapılan toplantılarda; geliştirme, planlanan, hedef ve olgunlaşan programlar ile ağ donanımı, teknik gelişmeler, yeni sensörler, alternatif AMDAR teknolojileri ve bunlarla ilgili ülkeler gibi konular üzerinde durulmaktadır. AMDAR; global bir model olarak düşünülecek olursa, bir çok ülke ( Çin, Japonya, Avustralya, Yeni Zelenda) kendi lokal AMDAR programlarına başlamış bulunmaktadırlar.
-
- Uçuş güvenliğini tehdit eden meteorolojik olayların havadayken ölçülebilmesi, güvenliğin arttırılmasını sağlayacaktır.
-
- Uçak üzerinde meteorolojik ölçümün yapılması; hem uçucuların halihazır havayı bilip buna göre davranmaları, hem de geniş alanlardan meteorolojik data alma açısından önem taşımaktadır. Ülkemizde 8 noktadan ravinsonde gözlemi yapıldığı göz önünde bulundurulacak olursa, uçaklardan alınacak bilgilerin önemi daha iyi anlaşılacaktır. Özellikle gözlem ağının seyrek olduğu noktalardan bilgi almada büyük katkı sağlayacaktır.
-
- AMDAR sayesinde tahminde kullanılan “Sayısal Tahmin Ürünlerine”, yüksek seviye bilgileri girdi olarak sunulabilmektedir.
-
- Yapılan tahminlerin verifikasyonunda kullanılabilmektedir.
-
- Her uçağın bulunduğu noktada ravinsonde gözlemi yapılmış gibi değerlendirilebilir ve atmosfer dikine incelenebilmektedir.
-
- AMDAR sonucu elde edilen meteorolojik veriler; Yer ve yüksek seviyelere ait sıcaklık ve rüzgar tahmininde, kümüliform tipi gelişmelerin yeri ve kuvvet tespiti, rüzgar shearinin yeri ve kuvvet tespiti, Alçak seviye bulutluluk, görüş kısıtlayıcı hadiselerin yeri ve devam süreleri, turbülansın yeri ve kuvveti, jet-streamin yeri ve şiddeti konularında kullanılmaktadır.
-
- Uçuş kalitesinin arttırılması sağlanmaktadır.
Sonuç
-
Yukarıda da detaylı olarak belirtildiği gibi AMDAR sistemi havacılık sektörü için büyük önem arz etmektedir. WMO ve ICAO gibi kuruluşların tavsiyeleri ve çalışmaları sonucu Avrupa’daki uçaklarda AMDAR sistemi bulunmakla birlikte, meteoroloji ofisleri ile çok sıkı bilgi alışverişi mevcuttur. Ülkemizde de mevcut uçaklara bu sistemlerin montesi ya da alınacak yeni nesil uçaklarda bu sistemin aranılması gerekmektedir. AMDAR sistemlerinden alınacak bilgilerin değerlendirileceği son nokta olan meteoroloji ofislerine bu bilgilerin akışının sağlanması havacılık sektörümüzün güvenliği ve kalitesi açısından en kısa zamanda gereklidir.
-
Son AMDAR toplantısı sonuçlarından biri olarak da, Türkiye Meteoroloji Teşkilatından, mevcut AMDAR Panele finansal kaynak sağlama ve proje araştırma-geliştirme konularında görüş istenmektedir. Ancak bu konu tek taraflı değil, bir kaç kuruluşun koordineli çalışmasını gerektirmektedir. Bu kuruluşların başında Uçak ve parçalarını üreten firmalar, Türkiye’de mevcut hava yolu şirketleri, meteoroloji otoritesi ve havacılıkla ilgili diğer kuruluşları gelmektedir. Konunun önemine ilişkin olarak ortak bir çalışma platformun oluşturulması ve değerlendirmenin buna göre yapılması gerekmektedir.